Τη «δική» του ταινία απέκτησε το Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη μέσα από την πρωτοβουλία που πήραν οι μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Ταυρωνίτη.

Ο λόγος για την ταινία μικρού μήκους «Τύπωσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα» που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος «ΣινεΜαθήματα» που διοργανώνει το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων.

Η ταινία, που έκανε πρεμιέρα κατά τις μαθητικές προβολές του 14ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, το οποίο πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στην πόλη μας, γυρίστηκε τη σχολική χρονιά 2026-2027 από τους μαθητές και μαθήτριες της Δ’ τάξης του Δημοτικό Σχολείο Ταυρωνίτη Χανίων.

Η ταινία παρουσιάζει το Μουσείο Τυπογραφίας στα Χανιά και τη σημασία του ως το μοναδικό μουσείο στην Ελλάδα αφιερωμένο στην τέχνη της τυπογραφίας. Παράλληλα, δείχνει πώς οι μαθητές χρησιμοποιούν την τυπογραφία στην τάξη ως δημιουργικό εργαλείο: γράφοντας και εκδίδοντας τη δική τους εφημερίδα, σχεδιάζοντας αφίσες και πειραματιζόμενοι με τυπώματα.

«Μέσα από αυτή τη σύνδεση, αναδεικνύεται η ζωντανή σχέση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν της επικοινωνίας», σημειώνουν οι συντελεστές της ταινίας.

Για την ανάγκη των γυρισμάτων οι μαθητές και οι μαθήτριες του σχολείου επισκέφθηκαν μαζί με την εκπαιδευτικό τους Φωτεινή Δημοπούλου το Μουσείο Τυπογραφίας, τύπωσαν στα παλιά πιεστήρια, πήραν συνέντευξη από τον ιδρυτή και πρόεδρο του Μουσείου Γιάννη Γαρεδάκη, κατέγραψαν τις εντυπώσεις τους από την περιήγησή τους στον χώρο, ενώ σε συνεργασία με τη νηπιαγωγό Μαρία Βελίγγου και το Δίκτυο Συνεργατικών Σχολείων Χανίων με την Παιδαγωγική Φρενέ, που παραχώρησε της μουσειοσκευή «Βαλίτσα Τυπογραφίας», βίωσαν μία ακόμα εμπειρία τυπώματος.

Η ταινία είναι ελεύθερα διαθέσιμη στο youtube στη ηλεκτρονική διεύθυνση: https://www.youtube.com/watch?v=JW3iPELnEgc

Την ιστορία της τυπογραφίας από την εποχή της Βίβλου του Γουτεµβέργιου έως τις ηλεκτροκίνητες λινοτυπικές µηχανές και από τις σπάνιες εκδόσεις του 16ου αιώνα έως τη συλλογή των τοπικών εφηµερίδων του περασµένου αιώνα, είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν, µεταξύ άλλων, οι µαθητές του προγράµµατος Erasmus που επισκέφθηκαν το Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη.

Ο λόγος για μαθητές του 4ου Λυκείου Χανίων και τριών ακόμα λυκείων από Αυστρία, Λιθουανία και Κροατία, που, στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών τους επισκέψεων, βρέθηκαν και στο Μουσείο Τυπογραφίας την περασμένη Τρίτη.

Οι 45 μαθητές από τα τέσσερα σχολεία, μαζί με τους εκπαιδευτικούς τους, ξεναγήθηκαν στους χώρους, τύπωσαν σε ένα παλιό «μποστονάκι» και θαύμασαν τις αφίσες από τον τελευταίο διεθνή διαγωνισμό αφίσας που διοργάνωσε το μουσείο. Παράλληλα, περιεργάστηκαν τις παλιές μηχανές στην αίθουσα που είναι αφιερωμένη στη φωτογραφία και ξεφύλλισαν βιβλία και αφιερώματα που έχουν εκδώσει τα «Χανιώτικα νέα» (η πλειονότητα των οποίων αφορά όψεις της τοπικής ιστορίας), αλλά και του Μουσείου Τυπογραφίας.

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης μαθητές και μαθήτριες είχαν την ευκαιρία να λύσουν απορίες για την τέχνη της τυπογραφίας, την διαδικασία έκδοσης των εφημερίδων, αλλά και τα επαγγέλματα που συμβάλλουν σε μια εκδοτική προσπάθεια.

Σημειώνεται ότι στο Μουσείο Τυπογραφίας πραγματοποιούνται καθημερινά οργανωμένες εκπαιδευτικές επισκέψεις από σχολεία, στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών προγραμμάτων που υλοποιούνται στο μουσείο (τηλ. επικοινωνίας 28210 80090).

Φίλοι της Ελλάδας, η Ντομινίκ και ο Φιλίπ, βρέθηκαν στα Χανιά στο πλαίσιο ενός προγράμματος εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας κι από εκεί στο Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη στο Βιοτεχνικό Πάρκο στη Σούδα, για ένα ταξίδι στην τέχνη που άλλαξε την πορεία της ανθρωπότητας!

Οι δύο ταξιδιώτες από τη Γαλλία βρέθηκαν στο Μουσείο Τυπογραφίας την περασμένη Πέμπτη μαζί με ορισμένους συμμαθητές τους με τους οποίους μαθαίνουν ελληνικά. Η επίσκεψη στο Μουσείο, με σκοπό να γνωρίσουν καλύτερα την τοπική κουλτούρα και πολιτισμό, αποτέλεσε, όπως ανέφεραν, μια ευχάριστη έκπληξη για εκείνους.

«Ήταν μια έκπληξη για εμένα, η ύπαρξη αυτού του Μουσείου στα Χανιά! Τα μουσεία τυπογραφίας δεν είναι πολλά σε όλο τον κόσμο και δεν περίμενα ότι θα έβρισκα ένα τέτοιο μουσείο εδώ!

Πραγματικά έμεινα εντυπωσιασμένη από τα πολλά παλιά μηχανήματα που περιλαμβάνει η συλλογή του Μουσείου!», επεσήμανε η Ντομινίκ, ενώ ο Φιλίπ υπογράμμισε ότι ήταν η πρώτη του επίσκεψη σε θεματικό μουσείο για την τυπογραφία: «Η επίσκεψη ήταν πολύ ενδιαφέρουσα. Οι εκθέσεις, ο τρόπος παρουσίασης των εκθεμάτων και οι εικόνες που πλαισιώνουν την περιήγηση ήταν συναρπαστικά, όπως και η ξενάγηση από τη Χριστίνα!».

Οι επισκέπτες, μεταξύ άλλων, ξεναγήθηκαν στα παλιά τυπογραφικά μηχανήματα που φιλοξενούνται στην πρώτη και δεύτερη πτέρυγα, περιεργάστηκαν τον παλιό εξοπλισμό που χρησιμοποιούσαν οι βιβλιοδέτες και οι γραφίστες, πριν την έλευση των μηχανημάτων και των ηλεκτρικών υπολογιστών αντίστοιχα, θαύμασαν τις εκθέσεις της «Ιστορίας της Γραφής» και των εικαστικών βιβλίων που είναι εμπνευσμένα από την κρητική μυθολογία και ταξίδεψαν στην τέχνη της φωτογραφίας μέσα από παλιές κάμερες και φωτογραφικό υλικό.

Στην ερώτησή μας τι τράβηξε περισσότερο το ενδιαφέρον τους ο Φιλίπ στάθηκε στην έκθεση για την ιστορία της γραφής του Αντώνη Παπαντωνόπουλου που παρουσιάζεται στον δεύτερο όροφο του Μουσείου, μέσα από την οποία ο επισκέπτης παρακολουθεί τους κώδικες επικοινωνίας που επινόησε η ανθρωπότητα από την εποχή των σπηλαίων έως τον σύγχρονο ψηφιακό κόσμο.

«Είναι πολύ σημαντικό να μαθαίνουν οι νεότερες γενιές τι προηγήθηκε και πώς οι άνθρωποι μέσα από την τέχνη της τυπογραφίας δημιούργησαν βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά κ.λπ., αλλά και να έρχονται σε επαφή με το “χαρτί” και τον υλικό πολιτισμό, γιατί σήμερα τείνουν να ξεχαστούν όλα αυτά», πρόσθεσε η Ντομινίκ.

Προερχόμενη από τη χώρα του Γουτεμβέργιου, η Λεονί από τη Γερμανία, η οποία συμμετείχε κι αυτή στην επίσκεψη, αναφέρθηκε στις δικές εντυπώσεις από την ξενάγηση στο Μουσείο: «Προσωπικά έμεινα εντυπωσιασμένη από το πώς παρουσιάζεται η εξέλιξη της τυπογραφίας, αλλά και το πώς μπορεί να καταλάβει κανείς, μέσα από την ξενάγηση, τον κόπο και τον χρόνο που χρειάζονταν κάποτε για να τυπωθεί ένα βιβλίο και να διαδοθεί η γνώση και η πληροφορία».

Για αιώνες, οι τυπογράφοι σε όλο τον κόσμο τον κατηγορούσαν για ανακατεμένα τυπογραφικά στοιχεία, ανάποδα γράμματα και λέξεις που άλλαζαν νόημα μέσα σε μια νύχτα. Όμως ακόμα στη σημερινή ψηφιακή εποχή, ο «Δαίμων του Τυπογραφείου» που γεννήθηκε στα σκοτεινά τυπογραφικά εργαστήρια της Αναγέννησης, συνεχίζει να στοιχειώνει τη σχέση μας με το τυπωμένο χαρτί.

Ανάμεσα σε βαριά, χειροκίνητα πιεστήρια του 19ου αιώνα, κάσες γεμάτες με μολυβένια στοιχεία και σπάνιες ιστορικές εκδόσεις, ο πρωταγωνιστής των πιο διάσημων τυπογραφικών λαθών παραμονεύει μέχρι σήμερα.

Ποιος ήταν, όμως, ο περιβόητος αυτός «Δαίμονας» που έχει φορτωθεί στις πλάτες του όλα τα τυπογραφικά λάθη του κόσμου ανά τους αιώνες; Και γιατί ενώ όλοι οι επαγγελματίες έχουν προστάτη κάποιον Άγιο, οι τυπογράφοι αναφέρονται περισσότερο σε έναν Δαίμονα; Οι «Διαδρομές» επιχείρησαν να αναζητήσουν τα ίχνη της μεταφυσικής αυτής οντότητας και με αφετηρία το Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη, πληροφορήθηκαν το ιστορικό της γέννησής της, άκουσαν τα παράπονά της, ταξίδεψαν μελωδικά μαζί της και θυμήθηκαν περιπτώσεις που έβαλε την ουρά της…

ΤΑ ΓΕΝΝΗΤΟΥΡΙΑ
Μια απλή επίσκεψη στους χώρους του Μουσείου Τυπογραφίας ήταν αρκετή για να αισθανθούμε την παρουσία του «Δαίμων του Τυπογραφείου»: Ανάμεσα σε βαριά, χειροκίνητα πιεστήρια του 19ου αιώνα, κάσες γεμάτες με μολυβένια στοιχεία και σπάνιες ιστορικές εκδόσεις, ο πρωταγωνιστής των πιο διάσημων τυπογραφικών λαθών παραμονεύει μέχρι σήμερα, αποδεικνύοντας ότι η ανθρώπινη ανάγκη για επικοινωνία ήταν πάντα μια ατελείωτη μάχη ανάμεσα στην ακρίβεια της μηχανής και το απρόβλεπτο του ανθρώπινου λάθους.


Στην 1η πτέρυγα του Μουσείου στον πάγκο της στοιχειοθεσίας παρατηρούμε εντελώς απροσδόκητα να ξεπροβάλλει μια καλλιτεχνική απεικόνισή του. Την εικόνα του συνοδεύει ένα σημείωμα του παλιού λιθογράφου – τυπογράφου, Αντώνη Παπαντωνόπουλου, το οποίο αναφέρεται στα… γεννητούρια του θρυλικού δαίμονα: «Ο φραγκισκανός θεολόγος Johannes Galensis το 1285 μ.Χ. στο χειρόγραφο του “Tractatus de Penitentia” αναφέρει, για πρώτη φορά το όνομα “Tritivillus”. Αυτός ήταν ένας Δαίμονας, ο οποίος εργάζονταν για τον Εοσφόρο, που είχε σκοπό να εισάγει λάθη στις γραφές.
Οι γραφιάδες τον “Tritivillus”, τον αποκαλούσαν και “Δαίμονα των Γραφών”, για να δικαιολογήσουν τα λάθη τα οποία έκαναν κατά την αντιγραφή των χειρογράφων.
Μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας κανένας δεν γνωρίζει πως ακριβώς προέκυψε ο χαρακτηρισμός “Δαίμων του Τυπογραφείου”, υπάρχουν όμως οι παρακάτω εκδοχές:
“Διαβόλους” οι τυπογράφοι αποκαλούσαν τους βοηθούς τους, οι οποίοι έκαναν χαμαλοδουλειές και συνήθως ήταν μουτζουρωμένοι από πάνω μέχρι κάτω με μαύρο μελάνι, το οποίο χρησιμοποιούσαν για την εκτύπωση. Τους παρομοίαζαν δε με τον Σατανά, επειδή το μαύρο χρώμα ήταν τότε συνδεδεμένο με τη “μαύρη μαγεία”.
Στους τυπογράφους της εποχής εκείνης υπήρχε και η προκατάληψη, ότι ο “Δαίμονας” στοίχειωνε κάθε τυπογραφείο και παρενέβαινε κάνοντας ζαβολιές, για να δημιουργήσει προβλήματα και λάθη, τα οποία οι τεχνήτες τα φόρτωναν στους ανυποψίαστους μαθητευόμενους.
Μια άλλη πιθανή προέλευση του όρου “Δαίμονας” οφείλεται σε ένα βοηθό του βενετσιάνικου τυπογράφου Aldus Manutius, ο οποίος είχε επικριθεί, ότι ασχολείται με “μαύρες τέχνες”.
Εκείνο το νεαρό μαθητευόμενο αγόρι, που ήταν αφρικανικής καταγωγής, λόγω του χρώματος του δέρματός του, το κατηγορούσαν, ότι ήταν προσωποποιημένους ο Διάβολος.
Τέλος, υπάρχει ακόμα μια εκδοχή, που συνδέεται με την επινόηση του “Δαίμονα του Τυπογραφείου”, η οποία είχε σχέση με το βοηθό του πρώτου Άγγλου εκτυπωτή και εκδότη William Caxton.
Το όνομα εκείνου του ασκούμενου τυπογράφου, ήταν Deville. Με την πάροδο του χρόνου το Deville εξελίχθηκε σε Devil, που στην αγγλική γλώσσα, σημαίνει “διάβολος”.
Από τότε επικράτησε η άποψη, ότι τους μαθητευόμενους και τους βοηθούς των τυπογράφων έπρεπε να τους αποκαλούν με αυτόν τον χαρακτηρισμό. Δηλαδή, “δαίμονες”. Έκτοτε οι τυπογράφοι, όταν ήθελαν να απαλλαγούν από την ευθύνη των λαθών τους εκμεταλλευόντουσαν τους ειδικευόμενους για να τους συγκαλύψουν τα λάθη τους, επειδή οι φουκαράδες οι βοηθοί κρατάνε πάντα κλειστό το στόμα τους, ο δε ταλαίπωρος “Δαίμονας” δεν μπορεί ούτε να διαμαρτυρηθεί, ούτε να υπερασπιστεί ούτε να αποδείξει ότι δεν ευθύνεται για τα σφάλματα που του φορτώνουν.
Γι’ αυτό ο εν λόγω “Δαίμονας” τριγυρίζει συνεχώς μέσα στα τυπογραφεία, περιμένοντας υπομονετικά να αρπάξει την ευκαιρία, για να τιμωρήσει τους συκοφάντες τεχνήτες κι όταν διαπιστώσει, ότι κάτι έχει ξεφύγει από την προσοχή των μαστόρων, βάζει αμέσως την ουρά του, για να τους δημιουργήσει πρόβλημα.
Επειδή είναι ο μόνος τρόπος, για να εκδικηθεί τους τυπογράφους, για όσα εντελώς άδικα του καταλογίζουν».

ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ!

Ο «Δαίμονας», ωστόσο, δεν έμεινε μόνο στη γκρίνια για τα λάθη που του έχουν φορτώσει άδικα μέσα στους αιώνες. Στον δεύτερο όροφο του Μουσείου, στην πτέρυγα με τις παλιές και σπάνιες εκδόσεις, πληροφορούμαστε για την εξώδικη διαμαρτυρία – επιστολή που έχει αποστείλει ψάχνοντας να βρει το δίκιο του.

Στο σημείωμα που υπάρχει κάτω από το γλυπτό με τη μορφή του (το οποίο φιλοτέχνησε ο Αντώνης Παπαντωνόπουλος), χρησιμοποιεί σκληρή γλώσσα και απευθυνόμενος στους επισκέπτες δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες:

«Φίλε επισκέπτη,
Με έκαναν γλυπτό, με “στήσανε” εδώ για να με εκθέσουν ακόμη περισσότερο.
Επί εκατοντάδες χρόνια δημοσιογράφοι, διορθωτές κειμένων, τυπογράφοι εκδότες, συνωμοτούν εναντίον μου. Κάθε λάθος, ανορθογραφία, παράλειψη λέξεων κ.λπ. καθημερινά, σε εφημερίδες, περιοδικά πάσης φύσεως εκδόσεις – “έργα και ημέρες” δικά τους – όλα αυτά τα “φόρτωναν” και τα “φορτώνουν” σε εμένα, τον “δαίμονα του Τυπογραφείου”.
Άλλο δεν αντέχω. Από αύριο αρχίζω τις μηνύσεις. Η κατασυκοφάντησή μου πρέπει να σταματήσει, πρέπει να πάρει ένα τέλος.
Ελπίζω στην κατανόησή σας.
“Ο Δαίμων του Τυπογραφείου”

ΥΓ: Κατά βάθος βέβαια χαίρομαι γιατί με βγάζουν από την αφάνεια, την απραξία, με ρίχνουν… στην επικαιρότητα, αλλά εγώ καθότι Δαίμονας σωστός, τη μήνυση θα τους την κάνω…».

Λάθη, παρεξηγήσεις και γέλιο

Στην εκδοτική ιστορία, ο «Δαίμων του Τυπογραφείου» έχει προκαλέσει από γέλιο μέχρι δακρύων έως σοβαρές παρεξηγήσεις και εξοντωτικές ποινές.
– Ένα από τα πιο διάσημα ιστορικά παραδείγματα παγκοσμίως είναι η λεγόμενη «Κακιά Βίβλος» (The Wicked Bible) που τυπώθηκε το 1631 στην Αγγλία. Από παραδρομή του τυπογράφου, στην Έβδομη Εντολή παραλείφθηκε η λέξη «ου», με αποτέλεσμα το κείμενο να τυπωθεί ως: «Μοιχεύσεις» (αντί για «Ου μοιχεύσεις»). Το αποτέλεσμα ήταν να επιβληθεί τεράστιο πρόστιμο στους τυπογράφους και να καταστραφούν σχεδόν όλα τα αντίτυπα.
Μάλιστα, λόγω του ό,τι τα λάθη στα βιβλία θρησκευτικού περιεχομένου προκαλούσαν μεγάλη αναστάτωση και προβλήματα, οι καλόγηροι – τυπογράφοι των μοναστηριών, που είχαν αποκτήσει τυπογραφεία, απήγγειλαν ειδικό ευχολόγιο κατά τη διάρκεια ειδικού τελετουργικού που είχε καθιερωθεί για το σκοπό αυτό.
– Aναρίθμητα τα τυπογραφικά λάθη και στον ελληνικό Τύπο. Μία από τις πιο διάσημες σχετικές ιστορίες, έχει να κάνει τον Αλέκο Σακελλάριο και συνέβη το 1939, όταν ο γνωστός σεναριογράφος και στιχουργός εργαζόταν ως δημοσιογράφος στην απογευματινή εφημερίδα «Ασύρματος». Ο Σακελλάριος είχε γράψει μονόστηλο στην καλλιτεχνική στήλη για μια φιλανθρωπική συναυλία. Όμως, λόγω του «δαίμονα του Τυπογραφείου» ο τίτλος ενός γνωστού δημοτικού τραγουδιού παραποιήθηκε με κωμικό τρόπο. Έτσι αντί για το σωστό «Τα ματάκια σου τα μαύρα», τυπώθηκε η φράση «Τα μουστάκια σου τα μαύρα». Ο Σακελλάριος, με το γνωστό του αυτοσαρκαστικό και καυστικό χιούμορ, δεν άφησε την ευκαιρία να πάει χαμένη. Στο επόμενο φύλλο διόρθωσε ο ίδιος το λάθος γράφοντας ένα μνημειώδες και ιδιαίτερα αυστηρό κείμενο για τους διορθωτές και τους τυπογράφους της εποχής, το οποίο μάλιστα συνοδευόταν από χιουμοριστικά σκίτσα του σκιτσογράφου Πέτρου Παυλίδη.


– Όμως ούτε από τον τοπικό Τύπο έλειψαν ποτέ οι… διαβολιές του «Δαίμονα». Έτσι κατά το παρελθόν το Οικουμενικό Πατριαρχείο έγινε… Οικονομικό Πατριαρχείο, οι 500.000 έγιναν 5.000.000 ή το «καλό» που υπόσχονταν τοπικός βουλευτής γράφτηκε… «κακό» και η «νέα παρέμβαση» έγινε «νέα παράβαση».

ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΑΓΙΟΙ

Βεβαίως, μπορεί ο «Δαίμων» να έχει κλέψει όλη τη δόξα βάζοντας την ουρά του σε βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά και κάθε είδους τυπογραφική αστοχία, ωστόσο, οι τυπογράφοι εκτός από τους… διαβόλους έχουν και τους άγιους τους. Συνεχίζοντας την περιήγησή μας στο Μουσείο Τυπογραφίας παρατηρούμε ένα χαρακτικό του Jean Chieze όπου απεικονίζεται ο Aπόστολος Eυαγγελιστής Ιωάννης, προστάτης των τυπογράφων και εκτυπωτών σύμφωνα με τη δυτική, καθολική εκκλησία. Στην εκκλησιαστική παράδοση, ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Δομιτιανός αναφέρεται ότι διέταξε να ρίξουν τον Ιωάννη μέσα σε ένα καζάνι με καυτό λάδι. Όμως ο Άγιος βγήκε από θαύμα σώος και αβλαβής. Το γεγονός αυτό συνέβη κοντά στη Λατινική Πύλη της Ρώμης. Επειδή το καυτό λάδι (ή το μελάνι και τα θερμαινόμενα στοιχεία αργότερα) θύμιζε τις επικίνδυνες συνθήκες των παλαιών τυπογραφείων, οι συντεχνίες των τυπογράφων, των στοιχειοθετών και των χαρακτών τον υιοθέτησαν ως προστάτη τους, γιορτάζοντας την ημέρα μνήμης του, στις 6 Μαΐου.


Ο Απόστολος Ευαγγελιστής Ιωάννης δεν είναι βέβαια ο μόνος Άγιος προστάτης των τυπογράφων. Στη δυτική – καθολική παράδοση συναντάμε κι άλλους Αγίους, όπως τον Άγιο Αυγουστίνο Ιππώνος και τον Άγιο Ιωάννη Μπόσκο, όπως και στην ανατολική – ορθόδοξη παράδοση τον Άγιο Ιωάννη Θεολόγο και τους Τρεις Ιεράρχες.
Λίγο πριν αποχωρήσουμε από το Μουσείο Τυπογραφίας παρατηρούμε την αφίσα που εκτίθεται στο πωλητήριο του Μουσείου με τη μορφή του «Δαίμονα του Τυπογραφείου». Είναι προφανές ότι ο «Δαίμων» δεν αποτέλεσε μόνο μια διαχρονική πηγή προβλημάτων και παρεξηγήσεων αλλά και έμπνευσης για καλλιτεχνική δημιουργία.

Όπως τον «Δαίμων» του Αντώνη Παπαντωνόπουλου που κοσμεί το πωλητήριο του Μουσείου Τυπογραφίας Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη.

Στο Μουσείο Τυπογραφίας άλλωστε μετά από μια εμπνευστική ξενάγηση πριν κάποια χρόνια ο Χανιώτης τραγουδοποιός Λεωνίδας Μαριδάκης είχε συνθέσει το τραγούδι «Δαίμων του Τυπογραφείου», μέσα από το οποίο καλεί τον «διαβολάκο» να «χτυπήσει» ώστε: «Στα πρωτοσέλιδα να γράψει πως θα ζήσει /
Ο έρωτάς μας που έχει γραφτεί στ’ αθλητικά»…

Την ευκαιρία να γνωρίσουν τη μακραίωνη ιστορία της τυπογραφίας αλλά και πτυχές από τη διαδικασία έκδοσης των κόμικς, όπως αυτή γινόταν κατά το παρελθόν, είχαν δημιουργοί κόμικς από το 10ο Διεθνές Φεστιβάλ Comic & Animation Chaniartoon, οι οποίοι επισκέφθηκαν τις περασμένες ημέρες το Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη στο Βιοτεχνικό Πάρκο Χανίων.

Οι κομίστες, που συμμετείχαν στις δράσεις του φεστιβάλ οι οποίες φιλοξενήθηκαν στο Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης», το Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου και την πλατεία Κατεχάκη, ξεναγήθηκαν στους χώρους του Μουσείου και είδαν από κοντά τις συλλογές των παλιών μηχανημάτων.

Με αφετηρία το πιστό αντίγραφο του ξύλινου πιεστηρίου του Γουτεμβέργιου, γνώρισαν στην πορεία της περιήγησής τους την επανάσταση που έφεραν στην ιστορία της τυπογραφίας οι μηχανές της Χαϊδελβέργης και οι λινοτυπικές μηχανές και θαύμασαν τις εκθέσεις της Τυπογραφίας, της Γραφής και των εικαστικών βιβλίων που είναι εμπνευσμένα από την κρητική μυθολογία.

Παράλληλα, στάθηκαν ιδιαίτερα στην πτέρυγα με τις παλιές εκδόσεις και βιβλία, ενημερώθηκαν για τον διεθνή διαγωνισμό αφίσας που οργανώνει το Μουσείο Τυπογραφίας, ενώ το ενδιαφέρον τους τράβηξε η προθήκη που φιλοξενεί την παλιά επιτραπέζια μηχανή φωτοσύνθεσης στην οποία στοιχειοθετούνταν κείμενα των περιοδικών Μίκυ Μάους και Κόμιξ των εκδόσεων Τερζόπουλου, φιλμ με τους διαχωρισμούς των χρωμάτων και την έγχρωμη εκτύπωση του Ντόναλντ Ντακ καθώς και μακέτες των τυπογραφικών στοιχείων για τα περιοδικά Κόμιξ και Μίκυ Μάους δια χειρός Χρήστου Τερζόπουλου.

Οι καλλιτέχνες – κομίστες δήλωσαν εντυπωσιασμένοι από τον πλούτο των εκθεμάτων του Μουσείου και υπέγραψαν με τον δικό τους ξεχωριστό τρόπο στο βιβλίο των επισκεπτών: «Ένα ταξίδι στην ιστορία της τυπογραφίας αλλά και της δικής μας τέχνης. Ευχαριστούμε!».

Μια ξεχωριστή εκδήλωση στο πλαίσιο των Ε.Η.Π.Κ.

Ένα μοναδικό ταξίδι από το τυπογραφικό μελάνι έως τα αστέρια απόλαυσαν όσοι βρέθηκαν το βράδυ της Κυριακής 27 Σεπτεμβρίου στο Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη. Μέσα από στίχους ποιημάτων και τραγουδιών, αφηγήσεις μύθων γύρω από τους αστερισμούς, εικόνες του ουρανού και μελωδίες μεγάλων Ελλήνων δημιουργών, το κοινό έστρεψε νοερά το βλέμμα στο ολοκέντητο από χιλιάδες φωτεινά σημάδια μαύρο πέπλο του στερεώματος.

Η εκδήλωση, που είχε τίτλο «Με μελάνι και αστερόσκονη» οργανώθηκε από το Μουσείο Τυπογραφίας σε συνεργασία με το Σύλλογο Φίλων Αστρονομίας Κρήτης, στο πλαίσιο του εορτασμού των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Ε.Η.Π.Κ.), οι οποίες φέτος είχαν ως θέμα «Κληρονομιά σε κίνδυνο – αναβίωση, ανθεκτικότητα, αναστοχασμός».

Το ξεχωριστό αυτό ταξίδι ξεκίνησε με στίχους της Σαπφούς, σε απόδοση στα νέα ελληνικά Οδυσσέα Ελύτη και μελοποίηση Νίκου Ξυδάκη, που ερμήνευσε ο Χρήστος Κοτσαύτης με την κιθάρα του.

Τη σκυτάλη πήραν αμέσως μετά οι Χρήστος Σωτηρόπουλος και Μαίρη Πεντάρη: «Αν ενώσουμε με νοητές γραμμές τα αστέρια μεταξύ τους, σχηματίζουν διάφορα γεωμετρικά σχήματα, όπως τρίγωνα, τετράγωνα, πολύγωνα και σταυρούς. Όλα αυτά τα ευδιάκριτα πλέγματα των άστρων ονομάστηκαν αστερισμοί που η ελληνική μυθολογία συνέδεσε με την ύπαρξη θεών και ηρώων».

Η αναφορά στον πρώτο κατάλογο των αστερισμών του Ίππαρχου κι εκείνον του Κλαύδιου του Πτολεμαίου, ντύθηκε μουσικά με το «Ερωτικό» και το «Μια πόλη μαγική» του Μάνου Χατζιδάκι, ενώ το ταξίδι συνεχίστηκε από τον Χρήστο Σωτηρόπουλο με τις μυθολογικές ερωτικές περιπέτειες του Δία που οδήγησαν στη δημιουργία της Μεγάλης και Μικρής Άρκτου, ιστορίες που συνδέονται με τον λαμπρό Πολικό Αστέρα και τον αστερισμό του Βοώτη, που η μοίρα του είναι συνδεδεμένη με τον θεό Διόνυσο. Ακολούθησαν μύθοι για τους αστερισμούς του Υδροχόου, του Κρατήρα, της τραγικής Ανδρομέδας, του Κύκνου, της Λύρας, του Ηρακλή και πολλών άλλων πρωταγωνιστών και ηρώων του νυχτερινού ουρανού.

«Σβήνει τ’ αστέρι του Βοριά / στην ανηφοριά / κι ένα ποτάμι φωτεινό / κυλά στον ουρανό», έγραφε ο Νίκος Γκάτσος, με τη Μαίρη Πεντάρη να απαγγέλλει ανάμεσα στα αστρονομικά και μυθολογικά ταξίδια της βραδιάς στίχους των Οδυσσέα Ελύτη, Κώστα Καρυωτάκη, Γιάννη Ρίτσου, Γιώργου Σαραντάρη, Ανδρέα Εμπειρίκου, Βλαδίμηρου Μαγιακόφσκι και Κικής Δημουλά και να αφηγείται ένα απόσπασμα από το «Χρώμα του φεγγαριού» της Αλκυόνης Παπαδάκη, ενώ ο Χρήστος Κοτσαύτης συνέχιζε μουσικά με τραγούδια των Πλέσσα, Θεοδωράκη, Κωνσταντίνου Βήτα, Λουδοβίκου των Ανωγείων κ.ά.

Η βραδιά έκλεισε με μια έκπληξη καθώς ο Χρήστος Κοτσαύτης παρουσίασε για πρώτη φορά ένα καινούριο τραγούδι που έγραψε, σε στίχους του Χανιώτη λογοτέχνη, ποιητή και δασκάλου Βαγγέλη Κακατσάκη, το οποίο και αφιέρωσε στον εμπνευστή του Μουσείου Τυπογραφίας Γιάννη Γαρεδάκη.

Από τη μεριά του, ο κ. Γαρεδάκης κλείνοντας τη βραδιά ευχαρίστησε τους συντελεστές της εκδήλωσης και το κοινό που δεν πτοήθηκε από τον βροχερό καιρό και βρέθηκε στο Μουσείο Τυπογραφίας στο Βιοτεχνικό Πάρκο Χανίων.

Διήμερες εκδηλώσεις, 19-20 Δεκεμβρίου 2025, στα Χανιά

Με ένα πλούσιο διήµερο εκδηλώσεων στις 19 και 20 ∆εκεµβρίου, το οποίο κορυφώνεται µε µια βραδιά αφιερωµένη στον δηµοσιογράφο και ποιητή Γιάννη Θεοδωράκη, το Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη & Ελένης Γαρεδάκη γιορτάζει φέτος τα 20 χρόνια λειτουργίας του στα Χανιά.

Παρουσιάζοντας δράσεις που συνδέουν την τυπογραφική παράδοση µε τη σύγχρονη τεχνολογία, τον πολιτισµό και τη δηµιουργικότητα, το Μουσείο καλεί το κοινό να γιορτάσει µαζί του αυτή τη διαδροµή που ξεκίνησε σαν µια µικρή ιδιωτική συλλογή και κατέληξε σε ένα διεθνές αναγνωρισµένο µουσείο, το µοναδικό στο είδος του στην Ελλάδα. 

Οι εκδηλώσεις είναι ανοικτές για το κοινό, τελούν υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισµού και πραγµατοποιούνται µε την υποστήριξη του ∆ήµου Αποκορώνου και του ξενοδοχείου Porto Veneziano.

ΤΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

•Παρασκευή 19 ∆εκεµβρίου:

Ηµερίδα «Τυπογραφία: Παράδοση, Τεχνολογία και Πολιτιστικός Τουρισµός»

•17:30-17:45 Καλωσόρισµα – χαιρετισµοί - Συντονισμός

Αντώνης Σκαμνάκης, Καθηγητής Επικοινωνίας και Μ.Μ.Ε. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

•17:45 – 18:00 Παρουσίαση του Καταλόγου του Μουσείου Τυπογραφίας 

Κυριακή Καβράκη, Μουσείο Τυπογραφίας

•18:00 – 18:20: Η Τυπογραφία όπως την έζησα 

Οµιλητής: Αντώνης Παπαντωνόπουλος, Γραφίστας  

•18:20 – 18:40: Γραφιστική: από την απόλυτη υλικότητα στην καθαρότητα του ψηφιακού περιβάλλοντος

 Οµιλήτρια: Κατερίνα Λαζαρίδου, Γραφίστρια 

•18:20 – 18:40: Γραφιστική και Τυπογραφία στην εποχή της ΑΙ 

Οµιλητής: Αλέξανδρος Κοκκόλας, Γραφίστας, Καθηγητής ΒΑΚΑΛΟ Art & Design College

•18:40 – 19:00: Η επικοινωνιακή πολιτική των Πολιτιστικών Οργανισµών του νοµού Χανίων

Οµιλήτρια: ∆ρ. Λία Κρασαδάκη, ∆ιδάσκουσα Πολυτεχνείου Κρήτης 

•19:00-19:15 | Αποτελέσµατα Έρευνας Ικανοποίησης Επισκεπτών του Μουσείου Τυπογραφίας 

Παρασκευάς Περάκης, Πολιτικός επιστήµονας, ∆/ντης εφηµερίδας «Χανιώτικα νέα» 

•19:15 - 19:30 

Συζήτηση- Ερωτήσεις- Κλείσιµο

•19:30 – 20:30

Ξενάγηση στο Μουσείο 

- Σάββατο 20 ∆εκεµβρίου: Workshop Γραφιστικής στο Ινστιτούτο Επαρχιακού Τύπου: Σχεδιασµός αφίσας µε χρήση δωρεάν λογισµικού (11:00 – 13:30) 

Εισηγήτριες: Ανθή Χαλκιαδάκη, Μαρία Βουράκη Graphic Designers, Γραφιστικό Τµήµα εφηµερίδας «Χανιώτικα νέα»  

- Η ψυχολογία των χρωµάτων στη γραφιστική δηµιουργία

- Βασικές αρχές ιεράρχησης της οπτικής πληροφορίας 

- Εύκολη εφαρµογή σε δωρεάν προγράµµατα

- Σάββατο 20 ∆εκεµβρίου: Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη & Ελένης Γαρεδάκη | 19:30, Φωνές της Όµορφης Πόλης, µια βραδιά αφιερωµένη στον ποιητή και δηµοσιογράφο Γιάννη Θεοδωράκη  

•19:30 – 19:45 |  Η ζωή και το έργο του Γιάννη Θεοδωράκη

Οµιλητής: Στέλιος Νικηφοράκης, π. Βουλευτής Χανίων 

•19:45 | Μουσικό – ποιητικό αφιέρωµα 

Επιµέλεια | Μάρω Θεοδωράκη, Συγγραφέας, Μουσικός 

Πιάνο | Μάρω Θεοδωράκη

Συµµετέχουν:  Ζαχαρούλα Κληµατσάκη, Ηθοποιός, Μουσικός, Δημήτρης Πουλιδάκης και Φαίδρα Γαλανάκη (Θεατρικό Εργαστήρι Μαρίας Λεκάκη) 

Η Τυπογραφία εµπνέει και το το Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη, καλεί φέτος τους µαθητές Γυµνασίων και Λυκείων να ανακαλύψουν τον κόσµο της τυπογραφίας και να τον αποτυπώσουν µέσα από δικό τους πρίσμα. 

Κατά τη διάρκεια των σχολικών ξεναγήσεων, οι µαθητές από Γυµνάσια και Λύκεια µπορούν να τραβήξουν σύντοµα βίντεο µε όσα τους εντυπωσιάζουν περισσότερο και να δηµιουργήσουν το δικό τους mini βίντεο, διάρκειας έως 60 δευτερολέπτων.

Το βίντεο από κάθε σχολείο θα αναρτάται στον επίσημο λογαριασμό TikTok του Μουσείου Τυπογραφίας, στο πλαίσιο της δράσης «Η Τυπογραφία εμπνέει».

Στο τέλος της σχολικής χρονιάς, τα 3 βίντεο που θα συγκεντρώσουν τις περισσότερες προβολές θα κερδίσουν για το σχολείο τους από έναν 3D εκτυπωτή, ένα συµβολικό και δηµιουργικό δώρο - “γέφυρα” ανάµεσα στην ιστορική τέχνη της τυπογραφίας και τις σύγχρονες τεχνολογίες εκτύπωσης. Παράλληλα, oι βιβλιοθήκες των σχολείων θα εµπλουτιστούν µε εκδόσεις του Μουσείου Τυπογραφίας και των Χανιώτικων νέων.

Η δράση έχει στόχο να φέρει τους µαθητές πιο κοντά στην ιστορία της τυπογραφίας, καλλιεργώντας τη δηµιουργικότητα και τη σχέση τους µε τη σύγχρονη οπτικοακουστική επικοινωνία.

Βρείτε το Μουσείο στο Tik Tok: @typographymuseum

Το Μουσείο Τυπογραφίας υποδέχεται τη νέα σχολική χρονιά 2024 - 2025 με εκπαιδευτικά προγράμματα για όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης. Η βιωματική προσέγγιση και το διαδραστικό ταξίδι στην Ιστορία της Τυπογραφίας, μετατρέπουν την επίσκεψη στο Μουσείο σε μια μοναδική εκπαιδευτική εμπειρία.
Κάθε χρόνο περίπου 5.000 μαθητές, από τα σχολεία της Κρήτης αλλά και της υπόλοιπης Ελλάδας, σχολές Γραφικών και Καλλιτεχνικών Σπουδών κ.α. επισκέπτονται το μουσείο. Τα παιδιά, γίνονται για λίγο “μικροί” δημοσιογράφοι ή “μικροί” τυπογράφοι και χειρίζονται μαζί με το προσωπικό του Μουσείου αυθεντικά μηχανήματα του 19ου αιώνα που χρησιμοποιούνταν για να τυπώνονται βιβλία, εφημερίδες, κάρτες κλπ. Παρακολουθούν βίντεο σχετικά με το πως τυπώνονται οι εφημερίδες σήμερα, πως γίνεται η βιβλιοδεσία και παράλληλα ξετυλίγεται επεξηγηματικός διάλογος με τους υπεύθυνους του Μουσείου που αποκαλύπτει στους μικρούς επισκέπτες όλα τα …μυστικά της Τυπογραφίας.
Μετά την ξενάγηση τα βιβλία και οι εφημερίδες δεν είναι πλέον αδιάφορα, άψυχα αντικείμενα στα μάτια των παιδιών, αλλά ζωντανοί οργανισμοί, που δημιουργήθηκαν με πολύ κόπο και μεράκι και ως τέτοιοι αξίζουν τον σεβασμό και την αγάπη μας.

Εκπαιδευτικά προγράμματα:

Οι νικητές του 8ου Διεθνούς Διαγωνισμού Αφίσας του Μουσείου Τυπογραφίας με θέμα “Ρατσισμός - Ξενοφοβία”!

1ο Βραβείο
Christoph Stettler, Ελβετία

2ο Βραβείο
Alexandra Devyatova, Ρωσία

3ο Βραβείο
Flora Lazar, Ουγγαρία

4ο Βραβείο του Κοινού
Tewis Kimingi, Κένυα